कलम ६३ — प्रमाणपत्र आवश्यकता
"इलेक्ट्रॉनिक पुरावा ग्राह्यतेचा द्वारपाल"
कलम ६३ BSA (पूर्वीचे कलम ६५B IEA) हा इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे. बहुतेक खटले या एकाच तरतुदीवर जिंकले किंवा हरले जातात.
कलम ६३ BSA समजून घेणे
कलम ६३ कधी लागू होते?
• जेव्हा तुम्ही इलेक्ट्रॉनिक डेटाची प्रिंटआउट/कॉपी सादर करता
• जेव्हा मूळ डेटा सर्व्हर/डिव्हाइसवर राहतो आणि तुम्ही दुय्यम पुरावा सादर करता
कलम ६३ कधी लागू होत नाही?
• जेव्हा मूळ उपकरण थेट न्यायालयात सादर केले जाते (प्राथमिक पुरावा)
चार अनिवार्य आवश्यकता
घातक दोष (Fatal Defects):
• IO ने प्रमाणपत्र स्वाक्षरी केले पण तो संगणक प्रभारी नव्हता
• उपकरण तपशील गायब — "एक संगणक" पुरेसे नाही
• कलम ६३(२) अटींचे प्रमाणन गायब
• खूप उशीरा प्रमाणपत्र — प्रदर्श चिन्हांकित झाल्यानंतर स्पष्टीकरण नाही
महत्त्वाचे खटले
तथ्य: निवडणूक खटल्यात CD मधील भाषण रेकॉर्डिंग पुरावा म्हणून सादर. कलम ६५B प्रमाणपत्र नव्हते.
मुद्दा: कलम ६५B प्रमाणपत्र अनिवार्य आहे का?
महत्त्व: प्राथमिक आणि दुय्यम इलेक्ट्रॉनिक पुरावा यातील महत्त्वपूर्ण फरक स्पष्ट केला.
महत्त्व: प्रमाणपत्र सादर करण्याच्या वेळेबद्दल शिथिलता.
प्रमाणपत्र नमुना मसुदा
योग्य स्वाक्षरीकर्ता:
• कंपनी ईमेल: IT प्रशासक/सिस्टम ॲडमिन
• बँक अभिलेख: शाखा व्यवस्थापक/IT प्रमुख
• WhatsApp: फोनचा मालक/ऑपरेटर
• CCTV: DVR प्रभारी सुरक्षा अधिकारी
• CDR: टेलिकॉम नोडल अधिकारी
IO योग्य आहे का? फक्त जर पुरावा पोलीस संगणक प्रणालीतून असेल जिथे IO प्रभारी आहे.
🎯 मुख्य मुद्दे — भाग ३.२
- कलम ६३ BSA = पूर्वीचे कलम ६५B IEA — दुय्यम इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यासाठी अनिवार्य
- ४ आवश्यकता: अभिलेख ओळख, उपकरण तपशील, कलम ६३(२) अटी, योग्य स्वाक्षरीकर्ता
- Anvar: प्रमाणपत्र अनिवार्य; Arjun Panditrao: मूळ उपकरणासाठी आवश्यक नाही
- Shafhi Mohammad: खटला संपण्यापूर्वी कोणत्याही टप्प्यावर सादर करता येते
- स्वाक्षरीकर्ता "प्रभारी" किंवा "जबाबदार" व्यक्ती असणे आवश्यक — IO नाही (पोलीस प्रणाली वगळता)
- अपूर्ण प्रमाणपत्र = अग्राह्य पुरावा — चारही आवश्यकता पूर्ण करा